W pięknych okolicznościach przyrody, w urokliwym miasteczku Arsita w środkowych Włoszech (prowincja Teramo) wzięliśmy udział w 2 Forum Tramontana – konferencji dotyczącej projektu współpracy europejskiej Tramontana Network IV. Jak zwykle cudowne spotkania , owocne rozmowy.

Udział w konferencji przedstawicieli fundacji Akademia Profil sfinansowano z dotacji Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018-2030 PROO w wysokości 19 420 złotych w ramach zadania określonego umową nr 233/PROO/5/2025.

[en]

In the beautiful natural surroundings of the charming town of Arsita in central Italy (province of Teramo), we took part in the 2nd Tramontana Forum – a conference dedicated to the European cooperation project Tramontana Network IV. As always, it was a wonderful gathering and an occasion for fruitful discussions.

The participation of representatives of the Akademia Profil Foundation in the conference was financed by a grant from the National Freedom Institute – Centre for Civil Society Development under the Government Programme for the Development of Civic Organisations 2018–2030 (PROO), in the amount of 19,420 PLN, as part of the task specified in Agreement No. 233/PROO/5/2025.

[pl]

Raport po wydarzeniu

II FORUM TRAMONTANA

Arsita (Włochy), 24–27 września 2025

Wprowadzenie
Drugie spotkanie Sieci Tramontana w ramach projektu Tramontana Network IV odbyło się w miejscowości Arsita we Włoszech w dniach 24–27 września 2025 roku. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Bambun APS we współpracy z LEM-Italia i zgromadziło partnerów z siedmiu krajów europejskich, w tym przedstawicieli Fundacji Akademia Profil.

W ramach Forum odbyły się wewnętrzne sesje robocze, evaluacja postępów projektu, publiczne wydarzenia kulturalne oraz spotkania ze społecznościami lokalnymi. Forum stanowiło ważne wydarzenie dla koordynacji, wymiany wiedzy i wzmocnienia współpracy międzynarodowej.

Cele wydarzenia

• Przeprowadzenie wewnętrznego przeglądu działań projektu Tramontana Network IV finansowanego przez Komisję Europejską (okres realizacji do października 2027).
• Wypracowanie wspólnych strategii kontynuacji prac badawczych, artystycznych i etnograficznych.
• Nawiązanie współpracy z lokalnymi partnerami i publicznością poprzez program wydarzeń kulturalnych prezentujących dziedzictwo Doliny Górnego Fino.
• Inauguracja Rondilà – Centrum Dziedzictwa Kulturowego Arsity, nowego miejsca dokumentacji i upowszechniania tradycji lokalnych.
• Wzmocnienie ponadnarodowego dialogu dotyczącego ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionów górskich Europy.

Wewnętrzne sesje robocze
W trakcie wewnetrznych sesji roboczych koncentrowano się na:

• przeglądzie stanu badań terenowych, dokumentacji i procedur archiwizacji w organizacjach partnerskich;
• omówieniu podejść metodologicznych w badaniach socjolingwistycznych, etnograficznych i dźwiękowych;
• koordynacji kolejnego cyklu produkcyjnego sieci (filmy, archiwa dźwiękowe, publikacje, warsztaty społecznościowe);
• planowaniu wymian mobilnościowych i rezydencji artystycznych na lata 2026–2027;
• ocenie narzędzi współpracy transnarodowej i strategii komunikacyjnych.

Partnerzy podkreślali potrzebę ujednolicenia standardów metadanych, silniejszej integracji kolekcji audiowizualnych oraz bardziej systematycznego zaangażowania lokalnych placówek edukacyjncyh (szkół) i stowarzyszeń zajmujących się dziedzictwem.

Projekcja filmowa(26 września 2025)

Transhumancja w Europie: nagrania i świadectwa badań terenowych

Partnerzy (w tym Akademia Profil) przedstawili film zawierający wyselekcjonowane dokumenty filmowe i materiały terenowe ukazujące życie pasterskie, praktyki sezonowych wędrówek oraz współczesne wyzwania. Pokaz zgromadził liczną lokalną publiczność i pobudził dyskusję o ciągłości i transformacjach tradycyjnych sposobów życia na obszarach wiejskich.

Konferencja (27 września 2025)

Konstrukcja niematerialnego: praca kulturowa i współpraca w Europie

Głos zabrali między innymi: Catiuscia Cacciatore (burmistrz Arsity), Luís Costa (koordynator Tramontana), Renata De Rugeriis, Marco Magistrali, Gianfranco Spitilli (Tramontana Italia), Mauro Vanni, Alessandro Perfetti (Itaca ETS), Emanuela Giorgi (EACEA), prof. Andrea Sangiovanni (Uniwersytet w Teramo) oraz prof. Pierluigi Sacco (Uniwersytet Chieti-Pescara).

Główne tematy poruszone to:

• rola sieci współpracy kulturalnej w wzmacnianiu odporności obszarów wiejskich;
• wyzwania związane z dokumentowaniem i kontekstualizacją dziedzictwa niematerialnego;
• znaczenie metod partycypacyjnych i zorientowanych na społeczność;
• dziedzictwo kulturowe jako zasób w rewitalizacji wyludniających się terytoriów;
• przenikanie badań, interwencji artystycznych i wzmacniania społeczności.

Inauguracja centrum kulturalnego Rondilà (27 września 2025)
Forum zakończyło się oficjalnym otwarciem ośrodka Rondilà – Centrum Dziedzictwa Kulturowego Doliny Górnego Fino. Przestrzeń ta będzie pełnić funkcje:

• ośrodka dokumentacji materiałów dźwiękowych, wizualnych i etnograficznych;
• platformy wystaw i warsztatów;
• miejsca spotkań badaczy, artystów i mieszkańców.

Notatki merytoryczne

Zbieżność metodologiczna
Wśród partnerów obserwuje się rosnącą konwergencję metod etnograficznych, socjolingwistycznych i sound-artowych. Zgłoszono potrzebę opracowania wspólnych wytycznych metodologicznych, zwłaszcza w zakresie etyki badań, zgód informowanych w kontekście multimedialnym oraz protokołów archiwizacji.

Zaangażowanie społeczności
Społeczności lokalne coraz częściej oczekują długofalowego zaangażowania, a nie jednorazowych wizyt terenowych. Za priorytet uznano strategie trwałego włączenia, takie jak współtworzenie, warsztaty i mapowanie partycypacyjne.

Rozszerzenie interdyscyplinarne
Szczególnie widoczna była tendencja do integrowania praktyk artystycznych, humanistyki cyfrowej i badań partycypacyjnych. Podkreślano potrzebę korzystania z nowych narzędzi cyfrowych przy jednoczesnym poszanowaniu tradycyjnych systemów wiedzy.

Wyzwania w przekazywaniu dziedzictwa
Partnerzy zwrócili uwagę na rosnącą kruchość tradycji pasterskich i górskich z powodu depopulacji, zmian klimatycznych i transformacji struktur pracy. Dokumentacja musi być zatem powiązana z działaniami wspierającymi żywe praktyki dziedzictwa.

Współpraca z projektami finansowanymi przez UE (np. REVIVE)
Potencjalne partnerstwo z projektem REVIVE otwiera możliwości dialogu międzysektorowego, zwłaszcza w zakresie strategii rewitalizacji obszarów wiejskich opartych na dziedzictwie.

Priorytety na przyszłość

• rozwój wspólnego repozytorium audiowizualnego;
• przygotowanie wystaw sieciowych na rok 2026;
• skoordynowana strategia komunikacji i upowszechniania;
• wzmocnienie mobilności wymiany badawczej dla młodszych członków sieci.

Wnioski

II Forum Tramontana w Arsita potwierdziło dynamikę i spójność Sieci Tramontana. Połączenie specjalistycznych dyskusji, udziału społeczności, wydarzeń publicznych oraz inauguracji ośrodka kultury Rondilà potwierdziło znaczenie projektu dla ochrony i twórczej reinterpretacji niematerialnego dziedzictwa regionów górskich Europy.

Kluczowe wnioski to:

• potrzeba silniejszej synchronizacji metod dokumentacyjnych;
• rozszerzenie działań partycypacyjnych i edukacyjnych;
• intensyfikacja wymiany transnarodowej;
• zapewnienie trwałości rezultatów wykraczającej poza czas trwania projektu.

Forum wzmocniło wspólne zaangażowanie na rzecz dialogu międzykulturowego, współpracy badawczej oraz upowszechniania dziedzictwa w sposób innowacyjny i społecznie zaangażowany.

Sfinansowano z dotacji Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich na lata 2018- 2030 PROO w wysokości 19 420 złotych w ramach zadania określonego umową nr 233/PROO/5/2025.