Góry pamiętają. Woda opowiada. A noc powoli znika.
Troje artystów, dwa tygodnie pracy w sercu Sudetów i trzy historie o tym, co w górskim krajobrazie najłatwiej przeoczyć. Od 17 do 31 sierpnia 2026 roku Dom Pracy Twórczej Muchomorek w Kamionkach gości Marianę Bártolo, Diogo Pereirę i Małgorzatę Suś w ramach projektu Tramontana Artist Residencies in Central Sudetes.
Czy krajobraz można czytać jak język? Co pamięta woda? I co tracimy, kiedy noc przestaje być naprawdę ciemna?
Tego lata w Kamionkach u podnóża Gór Sowich troje artystów przygląda się Sudetom z bardzo bliska. Nie interesują ich góry jako pocztówkowy widok. Szukają raczej tego, co zapisane jest w ścieżkach, potokach, pamięci mieszkańców i ciemności pomiędzy jednym światłem a drugim.
Podczas dwutygodniowej rezydencji Mariana Bártolo, Diogo Pereira i Małgorzata Suś rozwijają projekty poświęcone pasterstwu i transhumancji, kulturom wody oraz zanikaniu nocnej ciemności. Pracują w terenie, rozmawiają z mieszkańcami, obserwują i dokumentują. Sięgają po film, fotografię, instalację, ruch i performans.
Rezultaty tych spotkań i poszukiwań będzie można zobaczyć podczas finałowego wernisażu w Domu Pracy Twórczej Muchomorek pod koniec sierpnia.
Sudety jako żywe archiwum.
Tegoroczna odsłona Tramontana Artist Residencies in Central Sudetes proponuje spojrzenie na góry nie jak na nieruchome tło, lecz jak na żywe archiwum.
To archiwum nie mieści się jednak w szufladach. Jest zapisane w sposobach prowadzenia stad, w umiejętności przewidywania pogody, w nazwach źródeł i potoków, w opowieściach przekazywanych między pokoleniami. Jest w ruchu ciała, w rytmie dnia i nocy, w pamięci o miejscach, których czasem już nie ma.
I właśnie do tego archiwum próbują dotrzeć tegoroczni rezydenci.
Rezydencja w Kamionkach jest częścią międzynarodowego programu sieci Tramontana, skupiającej organizacje kulturalne działające na europejskich obszarach górskich. Program łączy współczesną twórczość z niematerialnym dziedzictwem kulturowym i tworzy przestrzeń spotkania różnych regionów, społeczności i pokoleń. W latach 2025-2027 rezydencje sieci Tramontana odbywają się w Portugalii, Francji, Włoszech i Polsce.
Mariana Bártolo. Co tracimy razem z nocą?
Mariana Bártolo (Portugalia/Niemcy) jest reżyserką, performerką i artystką multimedialną pracującą między Portugalią a Niemcami. Ukończyła Academy of Media Arts Cologne oraz Escola Superior de Dança w Lizbonie. Jej filmy prezentowano m.in. w Cannes, Oberhausen, Palm Springs, na IndieLisboa oraz European Media Art Festival w Osnabrück.
Jej projekt „The Loss of the Night” zaczyna się od prostego wspomnienia: dziecięcego patrzenia w gwiazdy.
Dziś dla coraz większej części Europy naprawdę ciemne niebo staje się doświadczeniem rzadkim. Sztuczne światło zmienia nie tylko to, co widzimy nad głowami. Wpływa na rytm snu, zachowania zwierząt, funkcjonowanie ekosystemów, ale też na nasze wyobrażenia, wspomnienia i sposób przeżywania nocy.
W Sudetach Bártolo prowadzi badania terenowe i szuka bohaterów wśród najmłodszych i najstarszych mieszkańców regionu. Zbiera historie, wspomnienia i elementy niematerialnego dziedzictwa związanego z nocą.
Docelowo „The Loss of the Night” może przyjąć formę immersyjnego eseju filmowego i wieloekranowej instalacji, wykorzystującej m.in. obraz w podczerwieni, długie ekspozycje oraz technikę day for night.
To projekt o ciemności, ale przede wszystkim o pytaniu, czy potrafimy zauważyć wartość czegoś, zanim bezpowrotnie to utracimy.
Diogo Pereira. Jak czyta się góry?
Diogo Pereira (Portugalia) jest artystą i badaczem pracującym na styku architektury, fotografii, filmu i instalacji. Urodził się na stokach Serra da Estrela, dlatego górski krajobraz jest dla niego nie tylko przedmiotem obserwacji, ale także częścią osobistego doświadczenia.
W Kamionkach rozwija projekt „SIMULACRUMUS”, poświęcony pasterskiej umiejętności odczytywania krajobrazu.
Dla pasterza zmiana pogody, rodzaj gleby, konkretna roślina czy zachowanie zwierzęcia mogą być informacją. Wiedza ta nie zawsze istnieje w podręcznikach – żyje w doświadczeniu, ruchu i pamięci.
Pereira próbuje stworzyć symboliczny leksykon transhumancji: zbiór znaków powstający na podstawie badań terenowych, rozmów, fotografii i notatek.
Za projektem kryje się jednak bardziej niepokojące pytanie: czy wiedzę związaną z konkretnym miejscem i doświadczeniem można zapisać bez utraty jej znaczenia? A jeśli można ją skatalogować i odtworzyć – czy można ją również zastąpić jej symulacją?
Małgorzata Suś. Co pamięta woda?
Małgorzata Suś (Polska/Portugalia) jest tancerką, performerką i choreografką, od 2016 roku mieszkającą w Portugalii. Łączy taniec z poezją, sztukami wizualnymi, dźwiękiem i nauką, a jej praktyka wyrasta z refleksji nad relacjami ciała i natury, hydrofeminizmu oraz humanistyki środowiskowej.
W Sudetach zajmuje się kulturami wody.
Spotyka się z mieszkańcami i pyta o rzeki, potoki, źródła i wodospady. Szuka związanych z nimi historii, wierzeń, wspomnień i codziennych praktyk. Obserwacjom towarzyszy poetycki dziennik, który stanie się jednym z punktów wyjścia do performansu tanecznego tworzonego w krajobrazie.
W tym projekcie woda nie jest dekoracją. Jest bohaterką.
Płynie przez krajobraz, ale także przez pamięć i kulturę. Łączy miejsca, ludzi i historie.
Projekt Suś jest zarazem próbą zbudowania artystycznego mostu pomiędzy Sudetami a portugalskim regionem Viseu Dão Lafões – dwoma górskimi obszarami, z którymi artystka jest osobiście związana.
Finał w Muchomorku
Pod koniec sierpnia Dom Pracy Twórczej Muchomorek stanie się miejscem spotkania artystów, mieszkańców i publiczności. Finałowy wernisaż nie będzie jedynie prezentacją „gotowych dzieł”. Pokaże również proces: materiały znalezione podczas wędrówek, fotografie, notatki, obserwacje, historie zasłyszane w terenie i pierwsze artystyczne realizacje.
Trzy projekty opowiadają o czymś innym, ale łączy je uważność na rzeczy, które łatwo stracić z oczu.
Na wiedzę zapisaną w pasterskich szlakach.
Na wodę, która od pokoleń współtworzy życie i kulturę gór.
Na nocną ciemność, której potrzebują ludzie, zwierzęta i rośliny.
Bo czasem najważniejsze historie krajobrazu zaczynają się właśnie tam, gdzie przestajemy patrzeć na góry jak na widok – i zaczynamy ich słuchać.
Tramontana Artist Residencies in Central Sudetes 2026
Miejsce: Dom Pracy Twórczej Muchomorek, Kamionki (gmina Pieszyce, Dolny Śląsk, Polska)
Termin rezydencji: 17-31 sierpnia 2026
Wernisaż finałowy: pod koniec sierpnia 2026 – dokładna data i godzina zostaną ogłoszone osobno.
Artyści: Mariana Bártolo, Diogo Pereira, Małgorzata Suś
Więcej informacji:
www.akademiaprofil.org/tag/tramontana-artist-residencies-in-central-sudetes/
Kuratorzy:
Maciej A. Kierzkowski
+48 508 714 947
folkersmusic@gmail.com
Magdalena Masewicz-Kierzkowska
+48 517 787 304
akademiaprofil@gmail.com
AKADEMIA PROFIL 
Dodaj komentarz